Τα βρεφικά γάλατα σε σκόνη (formula), παράγονται από τη βιομηχανία για να καλύψουν μια ανάγκη διατροφής του βρέφους, η οποία ανέρχεται στο 5% των περιπτώσεων, δηλαδή: μητέρα απούσα, υπογαλακτική, ασθενής από σοβαρά νοσήματα, κλπ.
Στη σύγχρονη όμως κοινωνία, με τις αλλαγές του τρόπου ζωής, την ισχυρή διαφήμιση και την παραπληροφόρηση, το ποσοστό χορήγησης formula στα βρέφη εκτοξεύθηκε πολύ υψηλά ενώ θα έπρεπε τα βρέφη να θηλάζουν την μητέρα τους.
Eνα βρέφος, το οποίο δεν θηλάζει, εκτός του ότι στερείται των σημαντικών οφελών του μητρικού θηλασμού, διατρέχει και κινδύνους από τη χρήση της formula.
Με τις σύγχρονες τεχνικές παραγωγής γάλακτος, δεν κατέστη δυνατόν να επιτευχθεί η στείρα παραγωγή γάλακτος σε σκόνη (formula). Αυτό σημαίνει ότι το γάλα σε σκόνη περιέχει ενίοτε παθογόνα, τα οποία είναι δυνατόν να προκαλέσουν σοβαρές ασθένειες.
O μικροοργανισμός Cronobacter Sakazakii και η Salmonella enterica είναι τα πιο συχνά παθογόνα της βρεφικής φόρμουλας, τα οποία μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή νόσο, ενίοτε θανατηφόρο. Η μόλυνση του γάλακτος γίνεται είτε κατά το στάδιο παραγωγής (πχ από το εργοστασιακό περιβάλλον ή από τις πρώτες ύλες) είτε κατά την παρασκευή του. Μελέτες (FAO/WHO, 2006) έχουν εντοπίσει το Cronobacter Sakazakii στο 3-14% δειγμάτων γάλακτος σε σκόνη. Το Cronobacter Sakazakii φαίνεται να επιβιώνει έως και ένα έτος σε στεγνό γάλα σε σκόνη. Το Cronobacter Sakazakii είναι δυνατόν να προκαλέσει νόσο σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, τα νεογνά όμως και ιδιαίτερα τα πρόωρα και τα βρέφη χαμηλού βάρους γέννησης (<2,5 kg) διατρέχουν το μεγαλύτερο κίνδυνο λοίμωξης.
Πρόσφατα (Δεκέμβριος 2025), γνωστές εταιρείες, οι οποίες παράγουν formula παγκοσμίως, αναγκάσθηκαν να αποσύρουν χιλιάδες παρτίδες βρεφικού γάλακτος, διότι βρέθηκε ότι είχε επιμολυνθεί από σερεουλίδη.
Η σερεουλίδη είναι μια τοξίνη, η οποία παράγεται από ορισμένα στελέχη του βακτηριδίου Bacillus cereus, το οποίο είναι ευρέως διαδεδομένο στο περιβάλλον και στις πρώτες ύλες τροφίμων. Το γάλα επιμολύνθηκε από τον εμπλουτισμό του, ώστε να μοιάζει με το μητρικό γάλα, από ένα έλαιο, το οποίο περιέχει αραχιδονικό οξύ (ARA). Η τοξίνη σερεουλίδη είναι σταθερή στη θερμότητα. Έτσι η θερμική επεξεργασία του γάλακτος δεν την καταστρέφει, επιτρέποντάς της να παραμείνει στο τελικό γάλα. Τα συμπτώματα που προκαλούνται, μετά από την κατανάλωση μολυσμένων τροφίμων, είναι ναυτία και επαναλαμβανόμενοι έμετοι. Σε σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να προκληθεί οξεία ηπατική ανεπάρκεια. Στην Γαλλία αναφέρθηκαν 3 θάνατοι βρεφών, με πιθανή αιτία αυτή την επιμόλυνση των βρεφικών γαλάτων.
Άλλος σημαντικός κίνδυνος που διατρέχουν τα βρέφη από την formula, είναι ο τρόπος παρασκευής της στο σπίτι. Για να αποφευχθεί η επιμόλυνση και η πρόκληση γαστρεντερίτιδας στο βρέφος απαιτείται αποστείρωση του μπιμπερό και της θηλής, βρασμένο νερό για τη διάλυση της σκόνης και σωστές αναλογίες σκόνης νερού.
Τέλος ο τρόπος χορήγησης του μπιμπερό από τον φροντιστή του βρέφους, μπορεί να προκαλέσει εμέτους και αναγωγές στο βρέφος, πνιγμονή, εγκαύματα στον στοματοφάρυγγα, επίταση της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης (την οποία φυσιολογικά παρουσιάζουν τα περισσότερα βρέφη).
Για την πρόληψη αυτών πρέπει:
α) το μπιμπερό να χορηγείται μόνον σε καθιστή θέση του βρέφους (απαγορεύεται να χορηγείται σε ξαπλωμένο βρέφος)
β)το μπιμπερό να δίνεται στο βρέφος με κλίση 30ο μοιρών και πάντα να περισσεύουν 30 ml γάλακτος μέσα στο μπιμπερό, ώστε το βρέφος να μην καταπίνει αέρα. ( Επίσης έτσι, όταν περισσεύει γάλα, ξέρουμε ότι το βρέφος χόρτασε...).
γ) η θηλή του μπιμπερό να έχει το σωστό άνοιγμα ώστε, όταν αναστραφεί το μπουκάλι, να επιτρέπει τη συνεχή ροή του γάλακτος στην αρχή και στη συνέχεια η ροή να γίνεται σταγόνα-σταγόνα. Αν η θηλή τρέχει από την αρχή σταγόνα-σταγόνα θα πρέπει να διανοιχθεί περισσότερο, αν συνέχεια τρέχει κρουνηδόν θα πρέπει να αλλαχθεί.
Υπάρχει ειδικό φυλλάδιο - 26 σελίδων - του WHO για την ορθή παρασκευή του γάλακτος σε σκόνη (formula), ώστε να προληφθούν οι λοιμώξεις από επιμόλυνση:
“Safe preparation, storage and handling of powedered infant formula. Guidelines” (2007).
Μπορείτε να βρείτε περισσότερες πληροφορίες για την σωστή παρασκευή και χορήγηση της formula στα ειδικά κεφάλαια σε αυτό το site.